BŁĄD DIAGNOSTYCZNY – KIEDY LEKARZ ODPOWIADA ZA NIEWYKRYCIE CHOROBY?

Prawidłowe rozpoznanie choroby jest jednym z najważniejszych etapów procesu leczenia. To właśnie od właściwej diagnozy zależy bowiem wybór dalszego postępowania, skierowanie pacjenta na odpowiednie badania, wdrożenie leczenia, a niekiedy również możliwość uniknięcia trwałego uszczerbku na zdrowiu lub śmierci.

Nie każda błędna diagnoza oznacza jednak automatycznie błąd medyczny i nie każde niewykrycie choroby prowadzi do odpowiedzialności lekarza lub podmiotu leczniczego. Medycyna nie jest nauką pozwalającą w każdym przypadku na natychmiastowe i całkowicie pewne rozpoznanie choroby.

Odpowiedzialność może powstać przede wszystkim wtedy, gdy lekarz nie dochował wymaganej staranności diagnostycznej, nie przeprowadził badań, które w danych okolicznościach powinny zostać wykonane, kiedy lekarz zignorował niepokojące objawy albo nieprawidłowo ocenił dostępne wyniki badań, a konsekwencją tego było pogorszenie stanu zdrowia pacjenta lub nawet śmierć.

 

CZYM JEST BŁĄD DIAGNOSTYCZNY?

Błąd diagnostyczny stanowi jedną z najczęściej analizowanych postaci błędu medycznego. Może polegać zarówno na postawieniu nieprawidłowego rozpoznania, jak i na nierozpoznaniu istniejącej choroby.

W praktyce można wyróżnić przede wszystkim:

błąd diagnostyczny pozytywny – lekarz rozpoznaje chorobę, na którą pacjent w rzeczywistości nie cierpi,

oraz

błąd diagnostyczny negatywny – lekarz nie rozpoznaje choroby, która faktycznie występuje u pacjenta.

Szczególnie poważne konsekwencje może powodować drugi z wymienionych przypadków. Niewykrycie choroby nowotworowej, zawału serca, udaru, sepsy czy innego poważnego schorzenia na czas, może doprowadzić do wielotygodniowego lub wielomiesięcznego opóźnienia właściwego leczenia, a tym samym istotnie pogorszyć rokowania pacjenta, czy szanse na przeżycie i powrót do zdrowia.

 

CZY LEKARZ ODPOWIADA ZA KAŻDĄ BŁĘDNĄ DIAGNOZĘ?

Oczywiście ,że NIE. Samo ustalenie, że pierwsza diagnoza okazała się błędna, nie przesądza jeszcze o odpowiedzialności lekarza – nie możemy wtedy pochopnie mówić o fakcie popełnienia błędu medycznego czy wąsko ujmując błędu diagnostycznego.

Lekarz ma obowiązek wykonywać zawód zgodnie ze wskazaniami aktualnej wiedzy medycznej, dostępnymi metodami i środkami zapobiegania, rozpoznawania i leczenia chorób, zasadami etyki zawodowej oraz z należytą starannością. Obowiązek taki wynika wprost z art. 4 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty -

,, Art.  4.

 Lekarz ma obowiązek wykonywać zawód, zgodnie ze wskazaniami aktualnej wiedzy medycznej, dostępnymi mu metodami i środkami zapobiegania, rozpoznawania i leczenia chorób, zgodnie z zasadami etyki zawodowej oraz z należytą starannością.’’

 

Jednocześnie pacjent ma prawo do świadczeń zdrowotnych odpowiadających wymaganiom aktualnej wiedzy medycznej, co wynika z art. 6 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta.

Dlatego przy ocenie odpowiedzialności kluczowe pytanie nie powinno brzmieć wyłącznie - Czy lekarz postawił błędną diagnozę?

 

Znacznie istotniejsze z punktu widzenia prawnika jest ustalenie:

„Czy lekarz, dysponując informacjami i możliwościami diagnostycznymi istniejącymi w chwili badania pacjenta, postąpił tak, jak powinien postąpić prawidłowo działający lekarz, z należytą starannością?”

Oceny nie dokonuje się zatem wyłącznie z perspektywy późniejszej wiedzy o tym, jaka choroba rzeczywiście występowała. Analizie podlega przede wszystkim sposób postępowania lekarza na konkretnym etapie diagnostyki.

 

KIEDY NIEWYKRYCIE CHOROBY MOŻE STANOWIĆ BŁĄD MEDYCZNY?

O błędzie diagnostycznym można mówić w szczególności wtedy, gdy lekarz nie przeprowadził diagnostyki, której wykonanie było uzasadnione objawami i stanem pacjenta. Przykładem może być sytuacja, w której pacjent wielokrotnie zgłasza charakterystyczne lub nasilające się dolegliwości, lecz lekarz ogranicza się do leczenia objawowego i nie podejmuje działań zmierzających do ustalenia ich rzeczywistej przyczyny.

Odpowiedzialność za błąd medyczny może być rozważana również wtedy, gdy lekarz:

 

·       nie zebrał prawidłowo wywiadu medycznego;

·       zignorował istotne informacje przekazane przez pacjenta;

·       nie przeprowadził odpowiedniego badania fizykalnego;

·       nie zlecił badań laboratoryjnych lub obrazowych pomimo istniejących wskazań;

·       nie skierował pacjenta do właściwego specjalisty;

·       błędnie zinterpretował wynik badania;

·       zignorował nieprawidłowy lub alarmujący wynik;

·       nie poszerzył diagnostyki pomimo utrzymywania się albo nasilania objawów;

·       przedwcześnie zakończył proces diagnostyczny;

·       nie uwzględnił istotnych czynników ryzyka występujących u pacjenta.

 

Niebezpieczna jest zwłaszcza sytuacja, w której lekarz przyjmuje jedną, stosunkowo niegroźną hipotezę diagnostyczną i konsekwentnie ją podtrzymuje mimo pojawiania się kolejnych informacji przemawiających za innym rozpoznaniem.

 

BŁĘDNA INTERPRETACJA WYNIKÓW BADAŃ

Błąd diagnostyczny nie zawsze polega na niezleceniu odpowiedniego badania, może wystąpić również wtedy, gdy badanie zostało przeprowadzone, ale jego wynik został nieprawidłowo oceniony.

Dotyczyć może to m.in. badań:

·       RTG,

·       USG,

·       tomografii komputerowej,

·       rezonansu magnetycznego,

·       mammografii,

·       badań histopatologicznych,

·       badań laboratoryjnych.

 

Jeżeli zmiana chorobowa była możliwa do rozpoznania przy prawidłowej ocenie badania, a została przeoczona, konieczne może być ustalenie, czy sposób interpretacji wyniku odpowiadał wymaganiom aktualnej wiedzy medycznej i należytej staranności, jeżeli lekarza zjadła tzw. rutyna, jeżeli jego działaniom można zarzucić zbyt daleką ogólność i mówiąc wprost niedbalstwo, otwiera to drogę do dochodzenia roszczeń przed sądem.

 

ZIGNOROWANIE OBJAWÓW ZGŁASZANYCH PRZEZ PACJENTA

Istotnym elementem prawidłowej diagnostyki jest również wywiad z pacjentem realizowany przez lekarza.

Lekarz powinien uwzględnić nie tylko wyniki wykonanych badań, ale również zgłaszane przez pacjenta dolegliwości, czas ich występowania, nasilenie, choroby współistniejące, przyjmowane leki, obciążenia rodzinne i inne czynniki ryzyka.

Dlatego bagatelizowanie powtarzających się lub nasilających objawów może mieć istotne znaczenie przy późniejszej ocenie prawidłowości postępowania diagnostycznego wobec lekarza.

Szczególnie istotna może być dokumentacja z kolejnych wizyt. Jeżeli wynika z niej, że pacjent kilkukrotnie zgłaszał podobne dolegliwości, a mimo to nie poszerzono diagnostyki, okoliczność taka może stanowić ważny element materiału dowodowego w procesie sądowym.

 

OPÓŹNIONA DIAGNOZA RÓWNIEŻ MOŻE BYĆ BŁĘDEM

Błąd diagnostyczny nie musi oznaczać całkowitego niewykrycia choroby ,może nim być również rozpoznanie choroby zbyt późno.

W takich sprawach zasadnicze znaczenie ma ustalenie momentu, w którym – przy prawidłowym postępowaniu – choroba powinna zostać rozpoznana, oraz porównanie go z datą rzeczywistego rozpoznania.

Następnie należy odpowiedzieć na pytanie, czy okres opóźnienia wpłynął na stan pacjenta wywołał negatywne skutki.

Przykładowo kilkumiesięczne opóźnienie może spowodować progresję choroby nowotworowej, zwiększenie zakresu koniecznej operacji, konieczność zastosowania bardziej obciążającego leczenia albo pogorszenie rokowania.

W innych przypadkach nawet stosunkowo krótkie opóźnienie może mieć dramatyczne konsekwencje – dotyczy to przede wszystkim stanów nagłych, w których czas rozpoczęcia właściwego leczenia ma zasadnicze znaczenie, nawet dla nie tylko szybszego zdrowienia pacjenta czy uniknięcia poważnych powikłań ale opóźniona prawidłowa diagnoza może prowadzić do śmierci pacjenta i głębokich dramatów całych rodzin.

 

SAM BŁĄD LEKARZA TO JESZCZE NIE WSZYSTKO

W typowej sprawie sądowej o odszkodowanie lub zadośćuczynienie konieczne jest wykazanie przez stronę która walczy o określone roszczenie na swoją korzyść, nie tylko nieprawidłowego postępowania medycznego, ale również jego konsekwencji – skutku powstałego w wyniku błędu lekarza.

 

W praktyce analizuje się przede wszystkim:

·       nieprawidłowość postępowania diagnostycznego – np. nie zlecenie koniecznego badania;

·       winę – w znaczeniu prawnym najczęściej w postaci niedbalstwa, czyli niezachowania wymaganej staranności;

·    szkodę lub krzywdę pacjenta – np. pogorszenie zdrowia, konieczność bardziej rozległego leczenia, dodatkowe cierpienie, niezdolność do pracy;

·       związek przyczynowy pomiędzy nieprawidłowym postępowaniem a powstałym uszczerbkiem.

Właśnie ostatni element należy często do najbardziej skomplikowanych zagadnień w procesach sądowych dotyczących błędów diagnostycznych lekarzy.

Trzeba bowiem wyraźnie odróżnić skutki samej choroby od dodatkowych negatywnych następstw wynikających z jej zbyt późnego rozpoznania.

 

JAK WYKAZAĆ, ŻE WCZEŚNIEJSZA DIAGNOZA ZMIENIŁABY SYTUACJĘ PACJENTA?

Kluczowe znaczenie ma zazwyczaj opinia biegłego lekarza odpowiedniej specjalności z zakresu nauk medycznych.

Biegły specjalista może ocenić m.in.:

 

·       czy objawy powinny wzbudzić podejrzenie określonej choroby;

·       jakie badania należało wykonać;

·       kiedy możliwe było postawienie prawidłowej diagnozy;

·       czy postępowanie lekarza odpowiadało aktualnej wiedzy medycznej;

·       jak choroba rozwinęła się w okresie opóźnienia;

·       czy wcześniejsze rozpoczęcie leczenia dawało większe szanse powodzenia;

·       czy można było uniknąć części negatywnych konsekwencji zdrowotnych.

 

Dlatego analiza sprawy o błąd diagnostyczny nie powinna ograniczać się do stwierdzenia, że - lekarz nie rozpoznał choroby. Konieczne jest odtworzenie całego procesu diagnostycznego.

 

JAKIE ROSZCZENIA MOŻE FORMUŁOWAĆ PACJENT?

Zakres roszczeń zależy od następstw konkretnego błędu medycznego i jego skutków.

W odpowiednich okolicznościach pacjent może dochodzić przede wszystkim zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, a więc za cierpienie fizyczne i psychiczne będące następstwem uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia.

Możliwe jest również dochodzenie odszkodowania, obejmującego przykładowo koszty:

 

·       dodatkowego leczenia;

·       rehabilitacji;

·       leków;

·       prywatnych konsultacji i badań;

·       opieki osób trzecich (również osób z rodziny pacjenta);

·       dojazdów do placówek medycznych;

·       dostosowania warunków życia do powstałej niepełnosprawności.

 

Jeżeli wskutek błędu diagnostycznego zwiększyły się potrzeby pacjenta albo zmniejszyły jego możliwości zarobkowe, w określonych przypadkach możliwe jest także dochodzenie renty.

Niezależnie od klasycznej odpowiedzialności odszkodowawczej znaczenie mogą mieć również przepisy dotyczące praw pacjenta. Ustawa przewiduje ochronę m.in. prawa do świadczeń zdrowotnych odpowiadających wymaganiom aktualnej wiedzy medycznej.

 

KTO ODPOWIADA – LEKARZ CZY SZPITAL?

To zależy od okoliczności konkretnego przypadku oraz podstawy, na jakiej lekarz udzielał świadczeń.

W wielu sprawach roszczenia kierowane są przeciwko podmiotowi leczniczemu – np. szpitalowi, klinice albo przychodni – oraz jego ubezpieczycielowi.

Powyższy model, najczęściej widoczny w praktyce sądowej, nie oznacza jednak, że w każdej sprawie odpowiedzialność będzie wyglądała identycznie. Przed skierowaniem roszczenia należy ustalić m.in., gdzie doszło do błędu medycznego, błędu diagnostycznego, kto udzielał świadczenia i w jakim stosunku prawnym pozostawał z podmiotem leczniczym.

 

DOKUMENTACJA MEDYCZNA – PODSTAWOWY DOWÓD W SPRAWIE

Osoba podejrzewająca błąd diagnostyczny lekarza powinna w pierwszej kolejności zabezpieczyć pełną dokumentację medyczną.

Znaczenie mogą mieć w szczególności:

 

·       historie choroby;

·       dokumentacja z wizyt w POZ i poradniach specjalistycznych;

·       wyniki badań laboratoryjnych;

·       opisy badań obrazowych;

·       same obrazy badań RTG, TK czy MRI;

·       skierowania;

·       karty informacyjne leczenia szpitalnego;

·       dokumentacja SOR;

·       konsultacje specjalistyczne;

·       dokumentacja późniejszego leczenia;

·       wyniki badań histopatologicznych.

 

Niezwykle istotne jest zestawienie dokumentacji chronologicznie. Pozwala to ustalić, kiedy pojawiły się pierwsze objawy, kiedy pacjent zgłosił je lekarzowi, jakie działania podjęto oraz w którym momencie ostatecznie rozpoznano chorobę, a finalnie czy doszło do błędu w diagnostyce.

 

CO ZROBIĆ, GDY PODEJRZEWAMY BŁĄD DIAGNOSTYCZNY?

Przede wszystkim warto zabezpieczyć pełną dokumentację medyczną dotyczącą zarówno okresu poprzedzającego prawidłowe rozpoznanie, jak i późniejszego leczenia.

Następnie dokumentacja medyczna powinna zostać przeanalizowana pod kątem odpowiedzi na kilka zasadniczych pytań:

 

Czy lekarz mógł i powinien był podejrzewać daną chorobę?

Czy powinien był zlecić dodatkowe badania albo konsultację specjalistyczną

Kiedy choroba mogła zostać prawidłowo rozpoznana?

Czy wcześniejsze rozpoznanie zmieniłoby sposób leczenia lub rokowanie?

Jakie konkretnie konsekwencje spowodowało opóźnienie?

 

Dopiero odpowiedź na te pytania pozwala racjonalnie ocenić, czy istnieją podstawy do dochodzenia roszczeń w stosunku do lekarza, szpitala czy podmiotu ubezpieczeniowego.

 

PODSUMOWANIE

Niewykrycie choroby nie zawsze oznacza że został popełniony błąd medyczny. Lekarz nie odpowiada za sam fakt, że diagnoza okazała się nieprawidłowa albo że choroba została rozpoznana dopiero na późniejszym etapie, twierdzenie przeciwne jest to duże i nierzadko na potrzeby procesu cywilnego uogólnienie zbyt daleko idące.

Odpowiedzialność może jednak powstać, jeżeli lekarz nie zachował wymaganej staranności, nie przeprowadził uzasadnionej diagnostyki, zignorował istotne objawy lub wyniki badań albo zaniechał skierowania pacjenta do właściwego specjalisty, a opóźnienie prawidłowego rozpoznania doprowadziło do szkody.

W sprawach dotyczących błędów diagnostycznych szczególnego znaczenia nabiera odpowiedź na pytanie nie tylko o to, czy popełniono błąd medyczny , lecz także o to, co wydarzyłoby się, gdyby lekarz postąpił prawidłowo.

Jeżeli wcześniejsze rozpoznanie choroby pozwoliłoby na skuteczniejsze leczenie, ograniczenie zakresu operacji, uniknięcie powikłań, zmniejszenie cierpienia albo poprawę rokowania, mogą istnieć podstawy do dochodzenia odpowiednich roszczeń w tym o odszkodowanie i zadośćuczynienie za doznaną krzywdę.

 

Podejrzewasz, że choroba została wykryta zbyt późno?

Sprawy dotyczące błędów diagnostycznych wymagają szczegółowej analizy dokumentacji medycznej oraz ustalenia, czy na wcześniejszym etapie istniały podstawy do przeprowadzenia szerszej diagnostyki, czy ewentualny błąd lekarza można uznać za rażący.

 

Adwokat od spraw medycznych może przeanalizować dokumentację medyczną, przebieg procesu diagnostycznego oraz okoliczności opóźnienia rozpoznania choroby, a następnie ocenić możliwość dochodzenia zadośćuczynienia, odszkodowania lub renty.

Każda sprawa wymaga indywidualnej oceny – zarówno pod względem medycznym, jak i prawnym, nie mniej istotnym jest analiza sprawy już we wczesnym etapie jeśli chodzi o dostępne środki dowodowe.

 

Kancelaria Adwokacka we Wrocławiu

Adwokat Wrocław

Karol Sobkowiak

tel. 515 585 052

 

ADWOKAT WROCŁAW – ADWOKAT LUBIN – ADWOKAT OLEŚNICA – ADWOKAT WOŁÓW – ADWOKAT TRZEBNICA – ADWOKAT OŁAWA – ADWOKAT KOŁO – ADWOKAT ŚRODA ŚLĄSKA – ADWOKAT KALISZ – ADWOKAT OSTRÓW WLKP – ADWOKAT KONIN – ADWOKAT JELENIA GÓRA – ADWOKAT MILICZ