ZAKAŻENIE ZWIĄZANE Z POBYTEM W SZPITALU
Zakażenie związane z pobytem w szpitalu może prowadzić do poważnych konsekwencji zdrowotnych: przedłużenia leczenia, konieczności kolejnych zabiegów, trwałego uszczerbku na zdrowiu, a w najpoważniejszych przypadkach nawet do śmierci pacjenta. Z punktu widzenia prawa samo stwierdzenie zakażenia szpitalnego nie oznacza jednak automatycznie odpowiedzialności szpitala.
Kiedy zatem szpital odpowiada za zakażenie pacjenta? Jak wykazać, że do zakażenia doszło w placówce medycznej? Czy pacjent musi wskazać konkretny moment, w którym został zakażony? Jakiego odszkodowania i zadośćuczynienia można dochodzić?
Odpowiedzi na te pytania zależą przede wszystkim od okoliczności konkretnej sprawy, dokumentacji medycznej oraz możliwości wykazania związku pomiędzy pobytem pacjenta w placówce a powstałym zakażeniem.
PODSTAWA SPRAW ODSZKODOWAWCZYCH
Odpowiedzialność cywilna za szkodę wymaga wystąpienia trzech przesłanek: zdarzenia, z którego wynika szkoda, samego uszczerbku oraz normalnego związku przyczynowego między nimi.
Kluczowy w moim rozumieniu jest artykuł 361 Kodeksu Cywilnego ,który stanowi że –
,,Zobowiązany do odszkodowania ponosi odpowiedzialność tylko za normalne następstwa działania lub zaniechania, z którego szkoda wynikła.’’ Oraz
,,W powyższych granicach, w braku odmiennego przepisu ustawy lub postanowienia umowy, naprawienie szkody obejmuje straty, które poszkodowany poniósł, oraz korzyści, które mógłby osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono.’’
ZAKAŻENIE SZPITALNE – CO WŁAŚCIWIE OZNACZA?
W języku potocznym określenie „zakażenie szpitalne” kojarzone jest przede wszystkim z zakażeniem bakterią, wirusem lub grzybem podczas pobytu w szpitalu. W sensie prawnym istotne znaczenie ma jednak definicja zawarta w ustawie z 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi.
Zgodnie z ustawą , zakażeniem szpitalnym jest zakażenie, które wystąpiło w związku z udzielaniem świadczeń zdrowotnych, jeżeli choroba: nie pozostawała w momencie udzielania świadczeń zdrowotnych w okresie wylęgania albo wystąpiła po udzieleniu świadczeń zdrowotnych w okresie nie dłuższym niż najdłuższy okres jej wylęgania.
Oznacza to, że zakażenie szpitalne nie musi ujawnić się jeszcze podczas pobytu w szpitalu. Jego objawy mogą wystąpić dopiero po wypisie pacjenta, a mimo to – zależnie od okoliczności – zakażenie może pozostawać w związku z wcześniejszą hospitalizacją, operacją lub innym świadczeniem medycznym.
CZY KAŻDE ZAKAŻENIE OZNACZA ODPOWIEDZIALNOŚĆ SZPITALA?
Odpowiedź jest dość oczywista ,,Nie’’ ,bowiem sam fakt wystąpienia zakażenia nie przesądza jeszcze o odpowiedzialności placówki medycznej, szpitala.
Hospitalizacja, zabieg operacyjny czy leczenie inwazyjne mogą wiązać się z ryzykiem infekcji nawet wówczas, gdy personel medyczny dochował wymaganych procedur. W procesie o odszkodowanie nie chodzi zatem wyłącznie o ustalenie, że pacjent został zakażony, lecz przede wszystkim o odpowiedź na pytanie, czy istnieją podstawy do przypisania szpitalowi odpowiedzialności za powstałą szkodę.
Znaczenie mogą mieć między innymi uchybienia dotyczące zasad higieny i dezynfekcji, sterylizacji narzędzi, organizacji pracy personelu, izolowania pacjentów, wykonywania procedur medycznych, kontroli zakażeń, pielęgnacji ran czy właściwej reakcji na pierwsze objawy infekcji.
Odpowiedzialność placówki może więc wynikać zarówno z okoliczności, które doprowadziły do samego zakażenia, jak również z późniejszych nieprawidłowości diagnostycznych lub terapeutycznych, które spowodowały pogorszenie stanu zdrowia pacjenta.
NAJWIĘKSZY PROBLEM – TO JAK UDOWODNIĆ, GDZIE DOSZŁO DO ZAKAŻENIA?
Sprawy dotyczące zakażeń szpitalnych należą do szczególnie trudnych postępowań medycznych. Pacjent zazwyczaj nie jest bowiem w stanie wskazać konkretnego momentu zakażenia.
Nie wie, czy doszło do niego podczas operacji, zmiany opatrunku, założenia wkłucia, korzystania ze sprzętu medycznego czy na skutek kontaktu z personelem lub innym pacjentem. Nie oznacza to jednak, że pacjent pozbawiony jest możliwości skutecznego dochodzenia swoich praw.
W orzecznictwie sądowym od lat uwzględnia się specyfikę procesów dotyczących zakażeń szpitalnych. Ustalenie związku przyczynowego może następować na podstawie całokształtu okoliczności sprawy i wysokiego stopnia prawdopodobieństwa, a istotne znaczenie może mieć konstrukcja tzw. dowodu prima facie.
W praktyce analizuje się między innymi stan pacjenta przed hospitalizacją, wyniki badań, moment pojawienia się pierwszych objawów, czas inkubacji określonego drobnoustroju, przebieg hospitalizacji, wykonywane zabiegi, zastosowane procedury, inne możliwe źródła zakażenia oraz dokumentację dotyczącą postępowania epidemiologicznego.
Nie można zatem wymagać od pacjenta rzeczy niemożliwej – przedstawienia bezpośredniego dowodu wskazującego dokładną chwilę przedostania się drobnoustroju do jego organizmu.
DOKUMENTACJA MEDYCZNA MA KLUCZOWE ZNACZENIE DLA PROWADZENIA SPRAWY
Jednym z pierwszych działań podejmowanych przy ocenie zasadności roszczenia powinno być zabezpieczenie pełnej dokumentacji medycznej.
Nie należy ograniczać się wyłącznie do karty informacyjnej leczenia szpitalnego.
W zależności od rodzaju sprawy znaczenie mogą mieć między innymi następujące dokumenty np.:
· historia choroby i dokumentacja z okresu hospitalizacji,
· wyniki badań laboratoryjnych i mikrobiologicznych,
· antybiogramy,
· dokumentacja operacyjna,
· karty obserwacji pacjenta,
· dokumentacja pielęgniarska,
· dokumentacja dotycząca leczenia ran i opatrunków,
· informacje dotyczące zastosowanej antybiotykoterapii,
· dokumentacja kolejnych hospitalizacji i leczenia następstw zakażenia.
Szczególnie istotne jest porównanie stanu zdrowia pacjenta przed przyjęciem do szpitala, w trakcie hospitalizacji oraz po jej zakończeniu.
OPINIA BIEGŁEGO W SPRAWIE O ZAKAŻENIE SZPITALNE
W zdecydowanej większości spraw dotyczących zakażeń konieczne jest przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego albo zespołu biegłych.
Sąd może potrzebować wiadomości specjalnych między innymi w celu ustalenia, jaki drobnoustrój wywołał zakażenie szpitalne, jaki jest jego typowy okres inkubacji, czy wyniki badań wskazują na zakażenie związane z hospitalizacją, czy zakażenie mogło mieć charakter endogenny, czy możliwe było inne źródło infekcji oraz czy sposób postępowania personelu był zgodny z aktualną wiedzą medyczną.
Opinia biegłego może być również niezbędna dla oceny następstw zakażenia, rokowań na przyszłość oraz związku pomiędzy infekcją a dalszymi powikłaniami.
Dlatego prawidłowe sformułowanie tez dowodowych kierowanych do biegłych może mieć bardzo istotne znaczenie dla wyniku postępowania.
W sprawach o zakażenie szpitalne kluczowa dla Sądu jest opinia biegłego z zakresu medycyny, najczęściej w praktyce z dziedziny mikrobiologii, chorób zakaźnych lub epidemiologii.
CZEGO PACJENT MOŻE ŻĄDAĆ OD SZPITALA WINNEGO ZANIEDBAŃ?
Jeżeli wskutek zakażenia pacjent doznał uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia, zakres możliwych roszczeń może być szeroki.
1. ZADOŚĆUCZYNIENIE ZA KRZYWDĘ
Pacjent może domagać się odpowiedniej sumy pieniężnej za doznaną krzywdę. Przy ustalaniu wysokości zapłaty zadośćuczynienia znaczenie mogą mieć w szczególności:
· intensywność i czas trwania cierpień fizycznych,
· ból związany z zakażeniem i jego leczeniem,
· konieczność ponownych operacji lub hospitalizacji,
· czas trwania leczenia,
· trwałość następstw zakażenia,
· ograniczenia w codziennym funkcjonowaniu,
· wpływ zdarzenia na życie rodzinne, zawodowe i społeczne,
· rokowania na przyszłość, możliwość powrotu do pełnego zdrowia.
Celem przypomnienia warto wskazać, że zadośćuczynienie ma rekompensować krzywdę niemajątkową, a więc cierpienia fizyczne i psychiczne pacjenta.
2. ODSZKODOWANIE
Odrębnym roszczeniem jest odszkodowanie obejmujące poniesione przez pacjenta koszty i inne szkody majątkowe pozostające w odpowiednim związku ze zdarzeniem.
Mogą to być przykładowo koszty leków, dodatkowego leczenia, rehabilitacji, konsultacji specjalistycznych, dojazdów do placówek medycznych, opieki osób trzecich (również członków rodziny którzy nie pobierali opłat za świadczenie opieki i poświęcony krewnemu czas) czy koszt zakupu odpowiedniego sprzętu medycznego.
W określonych przypadkach szkoda może obejmować również utracone dochody, jeżeli wskutek zakażenia pacjent nie mógł wykonywać pracy lub prowadzić działalności zawodowej.
3. RENTA
Jeżeli następstwa zakażenia mają charakter długotrwały, mogą powstać podstawy do dochodzenia renty, w szczególności gdy zwiększyły się potrzeby poszkodowanego albo zmniejszyły jego widoki powodzenia na przyszłość lub całkowicie bądź częściowo utracił zdolność do pracy zarobkowej.
CZY ODPOWIEDZIALNOŚĆ MOŻE DOTYCZYĆ TAKŻE ZBYT PÓŹNEGO ROZPOZNANIA ZAKAŻENIA?
Należy odpowiedzieć na powyższe pytanie ,że ,,Tak’’. Odpowiedzialność odszkodowawcza placówki medycznej nie zawsze musi być związana wyłącznie z samym momentem zakażenia szpitalnego.
Możliwa jest sytuacja, w której nie można przypisać szpitalowi odpowiedzialności za pojawienie się infekcji, ale zastrzeżenia budzi reakcja personelu na objawy zakażenia.
Może chodzić przykładowo o zbyt późne wykonanie badań, zignorowanie objawów infekcji, nieprawidłową diagnostykę, opóźnienie antybiotykoterapii lub niewłaściwe leczenie powikłań.
Jeżeli takie nieprawidłowości doprowadziły do pogorszenia stanu zdrowia, zwiększenia zakresu uszkodzeń albo konieczności bardziej rozległego leczenia, mogą stanowić odrębną podstawę odpowiedzialności odszkodowawczej.
ZAKAŻENIE PO OPERACJI – CZY ZAWSZE JEST POWIKŁANIEM?
W praktyce placówki medyczne niejednokrotnie wskazują, że infekcja była jednym z możliwych powikłań zabiegu.
Samo określenie danego zdarzenia jako „powikłania” nie rozstrzyga jednak jeszcze kwestii odpowiedzialności prawnej.
Należy odróżnić powikłanie, którego nie można było uniknąć pomimo prawidłowego postępowania, od szkody będącej konsekwencją błędu, zaniedbania lub nieprawidłowej organizacji procesu leczenia.
Każda sprawa wymaga zatem indywidualnej oceny.
KTO ODPOWIADA – LEKARZ CZY SZPITAL?
Z punktu widzenia pacjenta istotne jest również ustalenie właściwego podmiotu, przeciwko któremu należy skierować roszczenie odszkodowawcze czy o zapłatę zadośćuczynienia.
Nie każde zakażenie można przypisać działaniu konkretnego lekarza. Źródłem problemu mogą być uchybienia organizacyjne dotyczące funkcjonowania całej placówki, szpitala.
W zależności od okoliczności sprawy odpowiedzialność może dotyczyć podmiotu leczniczego, konkretnego członka personelu medycznego, ubezpieczyciela odpowiedzialności cywilnej albo więcej niż jednego podmiotu – sytuacja ostatnia z wymienionych występuje w praktyce w większości przypadków sądowych.
Z tego względu jeszcze przed skierowaniem sprawy do sądu warto ustalić zarówno podstawę odpowiedzialności, jak i właściwy krąg podmiotów odpowiedzialnych oraz rzetelnie ustalić taktykę procesową z jaką pacjent i jego adwokat uda się do Sądu.
CO ZROBIĆ PO PODEJRZENIU ZAKAŻENIA SZPITALNEGO?
Pacjent, który podejrzewa, że jego problemy zdrowotne pozostają w związku z zakażeniem podczas leczenia, powinien przede wszystkim zadbać o zgromadzenie materiału dowodowego pozwalającego odtworzyć przebieg zdarzeń.
Warto uzyskać pełną dokumentację ze wszystkich placówek uczestniczących w leczeniu pacjenta, zabezpieczyć wyniki badań mikrobiologicznych, zachować rachunki i faktury dotyczące kosztów leczenia oraz sporządzić chronologię hospitalizacji, wystąpienia pierwszych objawów i dalszego leczenia.
Nie należy również zbyt długo zwlekać z analizą prawną sprawy. Roszczenia odszkodowawcze podlegają przedawnieniu, a upływ czasu może dodatkowo utrudnić zgromadzenie materiału dowodowego.
Konkludując, Szpital może ponosić odpowiedzialność za zakażenie pacjenta, ale odpowiedzialność ta nie powstaje automatycznie wskutek samego stwierdzenia infekcji.
W postępowaniu należy ustalić przede wszystkim, czy zakażenie pozostaje w związku z udzielonymi świadczeniami zdrowotnymi, czy doszło do nieprawidłowości po stronie placówki oraz czy pomiędzy tymi nieprawidłowościami a szkodą pacjenta istnieje wymagany prawem tzw. związek przyczynowy.
Specyfika zakażeń szpitalnych powoduje przy tym, że pacjent często nie dysponuje bezpośrednim dowodem wskazującym dokładny moment zakażenia. Dlatego szczególnego znaczenia nabierają dokumentacja medyczna, wyniki badań mikrobiologicznych, chronologia zdarzeń, okoliczności epidemiologiczne oraz opinia biegłego.
W razie wykazania odpowiedzialności, pacjent może – zależnie od następstw zdarzenia – dochodzić zadośćuczynienia, odszkodowania, zwrotu kosztów leczenia i opieki, utraconych dochodów, a w odpowiednich przypadkach również renty.
Każda sprawa dotycząca zakażenia szpitalnego wymaga jednak indywidualnej analizy. O wyniku postępowania nie decyduje samo wystąpienie infekcji, lecz całokształt okoliczności dotyczących hospitalizacji, źródła zakażenia, postępowania personelu oraz skutków zdrowotnych, jakie zakażenie spowodowało u konkretnego pacjenta.
Ważne!!! Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi stricte porady prawnej. Ocena możliwości dochodzenia roszczeń związanych z zakażeniem szpitalnym wymaga szczegółowej analizy okoliczności konkretnej sprawy oraz dokumentacji medycznej, sprawy tego rodzaju z uwagi na swoją złożoność, konieczność opiniowania specjalistycznego, nierzadko wymagają dłuższych konsultacji na wstępnym etapie współpracy z adwokatem od spraw błędów medycznych, czy nawiązując do tematu artykułu, od spraw zakażeń szpitalnych.
Kancelaria Adwokacka we Wrocławiu
Adwokat Wrocław
Karol Sobkowiak
tel. 515 585 052
ADWOKAT WROCŁAW – ADWOKAT LUBIN – ADWOKAT OLEŚNICA – ADWOKAT WOŁÓW – ADWOKAT TRZEBNICA – ADWOKAT OŁAWA – ADWOKAT KOŁO – ADWOKAT ŚRODA ŚLĄSKA – ADWOKAT KALISZ – ADWOKAT OSTRÓW WLKP – ADWOKAT KONIN – ADWOKAT JELENIA GÓRA – ADWOKAT MILICZ