NIEWYKRYCIE CHOROBY NOWOTWOROWEJ
Jedną z najpoważniejszych kategorii spraw dotyczących błędów diagnostycznych jest opóźnione rozpoznanie choroby nowotworowej.
Przykładowo pacjent zgłasza lekarzowi niepokojące objawy, jednak nie zostaje skierowany na odpowiednie badania. Dopiero po kilku miesiącach, po konsultacji u innego specjalisty, zostaje rozpoznany nowotwór znajdujący się już w bardziej zaawansowanym stadium.
W takiej sprawie wbrew powszechnemu rozumieniu problemu, nie wystarczy jednak wykazać samego opóźnienia diagnozy, jedynie ten fakt, ten element jest niewystarczający dla dalszych ocen jeśli chodzi o sąd, w sprawach o odszkodowanie, czy zadośćuczynienie.
Należy zbadać przede wszystkim -
czy choroba mogła zostać rozpoznana wcześniej, czy istniały wówczas wskazania do wykonania określonych badań oraz jakie znaczenie wcześniejsze rozpoznanie miałoby dla dalszego leczenia i przede wszystkim dla rokowania pacjenta.
Jeżeli wcześniejsze wykrycie nowotworu pozwalałoby przykładowo na przeprowadzenie mniej rozległej operacji, zastosowanie skuteczniejszej terapii albo istotnie zwiększało szanse powodzenia leczenia, opóźnienie diagnostyczne może mieć zasadnicze znaczenie dla odpowiedzialności cywilnej lekarza za błąd medyczny i jego następstwa, wąsko ujmując za błąd diagnostyczny.
KIEDY NIEWYKRYCIE NOWOTWORU MOŻE STANOWIĆ BŁĄD DIAGNOSTYCZNY?
Błąd diagnostyczny może polegać zarówno na postawieniu nieprawidłowego rozpoznania, jak i na nierozpoznaniu choroby, którą – przy prawidłowo przeprowadzonym procesie diagnostycznym – można było wykryć wcześniej.
W przypadku chorób nowotworowych problem może dotyczyć w szczególności:
· zbagatelizowania niepokojących objawów prawidłowo zgłaszanych przez pacjenta,
· przeprowadzenia niedostatecznego wywiadu,
· niewykonania koniecznego badania fizykalnego,
· niezlecenia badań laboratoryjnych lub obrazowych pomimo istniejących wskazań,
· niezlecenia biopsji lub badania histopatologicznego,
· niewłaściwej interpretacji wyników badań,
· nieprawidłowej oceny badania RTG, USG, TK, MRI, mammografii lub badania endoskopowego,
· niewłaściwej interpretacji wyniku histopatologicznego,
· zaniechania skierowania pacjenta do odpowiedniego specjalisty,
· niepodjęcia dalszej diagnostyki mimo utrzymywania się albo nasilania objawów,
· niewłaściwego monitorowania wcześniej wykrytej zmiany,
· nieprzekazania pacjentowi informacji o nieprawidłowym wyniku badania.
Lekarz nie ma obowiązku rozpoznania każdej choroby podczas pierwszej wizyty (nie można zapomnieć że lekarz to tylko człowiek a niekiedy postawienie prawidłowej diagnozy wymaga badań szczegółowych), ma jednak obowiązek przeprowadzić proces diagnostyczny z należytą starannością i zgodnie z aktualną wiedzą medyczną. Pacjent ma bowiem prawo do świadczeń odpowiadających aktualnej wiedzy medycznej, a standard wykonywania zawodu wymaga od lekarza należytej staranności. Nie tylko obowiązujące przepisy ale i oficjalne dane publikowane przez środowiska medyczne i portale branżowe dedykowane dla lekarzy wskazują wprost, że lekarz powinien postępować zgodnie z aktualną wiedzą medyczną oraz z należytą starannością i rzetelnością.
ZANIECHANIE DALSZEJ DIAGNOSTYKI
Jednym z częściej spotykanych w praktyce zawodu adwokata od spraw medycznych problemów jest sytuacja, w której lekarz wprawdzie wykonuje podstawowe badanie, lecz nie wyciąga właściwych wniosków z jego wyniku i niejako nie przekazuje pacjenta dalej.
Przykładowo w badaniu obrazowym może zostać opisana zmiana wymagająca dalszej diagnostyki. Jeżeli lekarz prowadzący nie skieruje pacjenta na badanie TK, MRI, biopsję albo konsultację specjalistyczną, a po kilku miesiącach okazuje się, że zmiana była nowotworem, przedmiotem oceny prawnej będzie właśnie zaniechanie kontynuowania procesu diagnostycznego.
W stosunku do oceny prawidłowości działań lekarza bardzo obrazowo wypowiedział się w zacytowanym wyroku Sąd Apelacyjny w Katowicach z dnia 7 marca 2019 r. V ACa 151/18 -
,,Lekarz ponosi winę za powstanie szkody, jeżeli nie zastosował właściwych środków w należyty sposób. Przez "zastosowanie właściwych środków'" rozumie się fachowe postępowanie, które w danej sytuacji było wskazane z medycznego punktu widzenia. Postępowanie odmienne określane zazwyczaj jest jako błąd w sztuce lekarskiej. Przez błąd lekarski należy rozumieć obiektywny element winy. Stwierdzenie błędu lekarza dokonywane jest na podstawie naukowych kryteriów oceny postępowania lekarza i oznacza, że postępowanie lekarza wywołuje określone zastrzeżenia z naukowego punktu widzenia, stanowi teoretyczną ocenę tego postępowania, którą następnie należy skonfrontować z pełnym zakresem powinności lekarza i konkretnymi warunkami, w jakich miało miejsce jego postępowanie. Natomiast przez pojęcie "w należyty sposób" należy rozumieć dołożenie takiej staranności, jaka w określonej sytuacji była należna, wymagana i potrzebna. O zawinieniu lekarza może zdecydować nie tylko zarzucenie mu braku wystarczającej wiedzy i umiejętności praktycznych, odpowiadających aprobowanemu wzorcowi należytej staranności, ale także niezręczność i nieuwaga, jeżeli oceniając obiektywnie nie powinny one wystąpić w konkretnych okolicznościach.’’
JAK ANALIZOWAĆ SPRAWĘ O NIEWYKRYCIE NOWOTWORU?
Prawidłowa analiza rokowań takiej sprawy powinna obejmować w mojej ocenie jako adwokata z wieloletnią praktyką - co najmniej cztery zasadnicze etapy:
Po pierwsze – ustalenie, kiedy pojawiły się pierwsze objawy lub wyniki mogące wskazywać na chorobę nowotworową.
Po drugie – ustalenie, jakie czynności diagnostyczne powinny zostać wówczas wykonane zgodnie z aktualną wiedzą medyczną.
Po trzecie – ustalenie, kiedy przy prawidłowym postępowaniu możliwe było rozpoznanie nowotworu.
Po czwarte – określenie, czy wcześniejsze rozpoznanie zmieniłoby sposób leczenia, jego skuteczność, rokowanie albo dalszą jakość życia pacjenta.
Dopiero zestawienie tych elementów pozwala odpowiedzieć na pytanie, czy istnieją podstawy do dochodzenia roszczeń w tym o odszkodowanie i zadośćuczynienie w wyniku popełnienia błędu medycznego.
ODPOWIEDZIALNOŚĆ ZA OPÓŹNIENIE, A NIE ZA SAMĄ CHOROBĘ
Należy w kontekście poruszonego zagadnienia, podkreślić istotną różnicę, że lekarz co do zasady nie odpowiada za samo powstanie choroby nowotworowej, może jednak odpowiadać za konsekwencje tego, że choroba nie została rozpoznana w czasie, w którym – przy zachowaniu prawidłowego standardu diagnostycznego – powinna lub mogła zostać wykryta, co umożliwiłoby wdrożenie leczenia w możliwie pilnym czasie.
Przedmiotem odpowiedzialności nie jest zatem fakt, że pacjent zachorował na raka, lecz przykładowo sam fakt pogorszenia rokowania, zwiększenia stopnia zaawansowania choroby, ograniczenie możliwości terapeutycznych pacjenta, konieczność bardziej agresywnego i wyniszczającego leczenia, zwiększenie cierpienia albo skrócenie przewidywanego czasu życia, jeżeli pozostają one w wymaganym związku z nieprawidłowym postępowaniem diagnostycznym.
CZY PACJENT MUSI UDOWODNIĆ, ŻE NA PEWNO ZOSTAŁBY WYLECZONY?
To jedno z najważniejszych pytań pojawiających się w tego rodzaju sprawach.
Choroby nowotworowe mają charakter biologiczny i ich przebiegu często nie można odtworzyć z matematyczną pewnością. Nie zawsze będzie więc możliwe wykazanie, że gdyby diagnoza lekarska została postawiona np. sześć miesięcy wcześniej, czy dla większego kontrastu nawet o rok wcześniej to pacjent na pewno zostałby wyleczony. Nie oznacza to jednak, że każde takie roszczenie musi zostać oddalone.
Przedmiotem analizy czynionej początkowo przez adwokata a kolejno w toku procesu przez sąd może być bowiem to, czy opóźnienie diagnostyczne z odpowiednim prawdopodobieństwem przyczyniło się do pogorszenia stanu zdrowia, ograniczenia możliwości leczenia albo zmniejszenia szans terapeutycznych pacjenta.
Właśnie dlatego tak duże znaczenie ma prawidłowo sformułowana teza dowodowa dla biegłych (na jakie zagadnienia, jakie pytania powinni wypowiedzieć się biegli), w tego rodzaju sprawach ,o dużym stopniu skomplikowania, niekiedy szczegóły procesowe odgrywają kluczową rolę.
JAKICH ROSZCZEŃ MOŻE DOCHODZIĆ PACJENT?
Jeżeli opóźnione rozpoznanie nowotworu spowodowało szkodę lub krzywdę, w zależności od okoliczności sprawy możliwe może być dochodzenie m.in.:
· Zapłaty zadośćuczynienia – za krzywdę, cierpienie fizyczne i psychiczne związane z pogorszeniem stanu zdrowia poszkodowanego;
· Zapłaty odszkodowania – obejmującego uzasadnione koszty będące następstwem szkody, np. leczenia, rehabilitacji, opieki, dojazdów czy innych wydatków;
· Orzeczenia renty – jeżeli zwiększyły się potrzeby poszkodowanego, zmniejszyły jego możliwości zarobkowe albo pogorszyły widoki powodzenia na przyszłość;
· zadośćuczynienia związanego z zawinionym naruszeniem praw pacjenta – jeżeli spełnione zostały ustawowe przesłanki takiego roszczenia (Ustawa o prawach pacjenta przewiduje taką możliwość).
W razie jednak śmierci pacjenta należy natomiast odrębnie przeanalizować roszczenia przysługujące osobom najbliższym, sprawy tego rodzaju nie tylko że dramatyczne, wiążą się z wysokim stopniem skomplikowania jeśli chodzi o kwestie prawne.
ZNACZENIE OPINII BIEGŁEGO
Sprawy o błędy w diagnostyce nowotworów należą do najbardziej skomplikowanych procesów medycznych.
Sąd zasadniczo nie może samodzielnie rozstrzygnąć, czy określony obraz radiologiczny powinien wzbudzić podejrzenie raka albo czy wykonanie biopsji kilka miesięcy wcześniej zmieniłoby rokowanie pacjenta ,wynika to wprost z przepisu art. 278 Kodeksu Postepowania Cywilnego –
,,§ 1. W wypadkach wymagających wiadomości specjalnych sąd po wysłuchaniu wniosków stron co do liczby biegłych i ich wyboru może wezwać jednego lub kilku biegłych w celu zasięgnięcia ich opinii.’’
Dlatego kluczowym dowodem jest zazwyczaj opinia biegłego sądowego albo zespołu biegłych odpowiednich specjalności.
W zależności od rodzaju nowotworu mogą to być między innymi lekarze następujących specjalizacji:
· onkolog kliniczny,
· chirurg onkologiczny,
· radiolog,
· patomorfolog,
· ginekolog-onkolog,
· pulmonolog,
· gastroenterolog,
· urolog,
· dermatolog,
· hematolog.
Należy wiedzieć, że biegły (czasem zespół biegłych) powinien ocenić nie tylko to, czy lekarz popełnił błąd medyczny, błąd diagnostyczny, ale również jakie konsekwencje dla pacjenta spowodowało opóźnienie rozpoznania – wskazać wprost jaki skutek wywołało nieprawidłowe działanie lub zaniechanie lekarza.
NIEWYKRYCIE NOWOTWORU – pomoc prawna udzielana przez adwokata od spraw medycznych
Jeżeli choroba nowotworowa została rozpoznana z opóźnieniem i istnieje podejrzenie, że wcześniej lekarz lub placówka medyczna nie przeprowadzili właściwej diagnostyki, zasadna może być analiza dokumentacji medycznej pod kątem ewentualnego błędu diagnostycznego.
W tego rodzaju sprawach szczególnie istotne jest ustalenie chronologii leczenia, zabezpieczenie pełnej dokumentacji oraz ocena, czy wcześniejsze rozpoznanie mogło wpłynąć na zakres leczenia i rokowanie pacjenta.
Ważne!!! Każda sprawa tego rodzaju wymaga indywidualnej oceny – zarówno z punktu widzenia prawa, jak i wiedzy medycznej.
Ważne!!! W sprawach onkologicznych szczególne znaczenie ma czas. Z prawnego punktu widzenia równie ważne jest jednak dokładne odtworzenie co lekarz wiedział lub powinien był wiedzieć na poszczególnych etapach diagnostyki i co powinien był wówczas zrobić postępując zgodnie z zasadami sztuki lekarskiej.
Ważne!!! Diagnoza choroby nowotworowej jest jednym z tych obszarów medycyny, w których czas ma szczególne znaczenie. Wczesne rozpoznanie nowotworu może umożliwić zastosowanie leczenia radykalnego, zwiększyć jego skuteczność, ograniczyć zakres koniecznych zabiegów, a niekiedy przesądzić o możliwości wyleczenia pacjenta. Z tego względu niewykrycie choroby nowotworowej pomimo występowania objawów wymagających pogłębienia diagnostyki może prowadzić do odpowiedzialności lekarza albo podmiotu leczniczego.
Ważne!!! Sprawy z zakresu błędów medycznych i ich skutków należą do technicznie skomplikowanych prawnie, nierzadko z koniecznością mierzenia się z przesłuchaniami lekarzy przy uwzględnieniu tematyki medycznej, czy koniecznością kilkukrotnego opiniowania danego przypadku przez biegłych specjalistów z wyspecjalizowanych instytutów medycznych – w takiej sprawie niezależnie czy jako pacjent czy lekarz który uważa że do popełnienia błędu nie doszło w mojej ocenie koniecznie warto skorzystać z pomocy adwokata.
Kancelaria Adwokacka we Wrocławiu
Adwokat Wrocław
Karol Sobkowiak
tel. 515 585 052
ADWOKAT WROCŁAW – ADWOKAT LUBIN – ADWOKAT OLEŚNICA – ADWOKAT WOŁÓW – ADWOKAT TRZEBNICA – ADWOKAT OŁAWA – ADWOKAT KOŁO – ADWOKAT ŚRODA ŚLĄSKA – ADWOKAT KALISZ – ADWOKAT OSTRÓW WLKP – ADWOKAT KONIN – ADWOKAT JELENIA GÓRA – ADWOKAT MILICZ